Ba câu hỏi trước tiên
- Kết quả này có thuộc loại được bảo hộ không? Không phải mọi kết quả nghiên cứu đều là đối tượng của bảo hộ sáng chế. Có những loại đối tượng bị loại trừ theo quy định. Đây là câu cần hỏi người có chuyên môn sở hữu trí tuệ.
- Đã có ai làm rồi chưa? Trả lời bằng tra cứu tình trạng kỹ thuật.
- Bảo hộ để làm gì? Bạn định tự khai thác, chuyển giao, hay chỉ để ghi nhận? Câu trả lời ảnh hưởng tới việc có đáng bỏ chi phí và công sức hay không.
Tra cứu tình trạng kỹ thuật
Đây là bước quan trọng nhất và cũng hay bị làm qua loa. Mục đích: xem giải pháp của bạn có mới so với những gì đã được bộc lộ công khai hay không.
Tra ở đâu
- Các cơ sở dữ liệu sáng chế công khai, gồm cả trong nước và quốc tế.
- Các cơ sở dữ liệu công bố khoa học — một bài báo cũng là bộc lộ công khai.
- Tài liệu kỹ thuật, catalogue sản phẩm, và cả nội dung trên mạng.
Tra thế nào
- Liệt kê các cách gọi khác nhau của giải pháp — thuật ngữ trong sáng chế thường khác thuật ngữ học thuật.
- Tra bằng cả tiếng Việt và tiếng nước ngoài.
- Tra theo phân loại sáng chế quốc tế của lĩnh vực, không chỉ theo từ khoá.
- Với mỗi tài liệu gần, đọc phần yêu cầu bảo hộ chứ không chỉ đọc tóm tắt — đó mới là phần xác định phạm vi.
- Lần theo tài liệu trích dẫn trong các đơn gần nhất.
Thư viện của cơ sở và bộ phận sở hữu trí tuệ thường hỗ trợ được việc này. Với đơn có giá trị, nên thuê dịch vụ tra cứu chuyên nghiệp.
Đánh giá có nên nộp không
Sau tra cứu, cân nhắc trên bốn trục:
- Khả năng được cấp. Giải pháp có đủ khác biệt so với tình trạng kỹ thuật không.
- Giá trị thị trường. Có ai muốn dùng không, quy mô thế nào.
- Khả năng phát hiện vi phạm. Nếu người khác dùng mà bạn không cách nào biết, việc bảo hộ ít giá trị thực tế.
- Chi phí toàn vòng đời. Không chỉ phí nộp đơn mà cả phí duy trì hiệu lực hằng năm, và chi phí nếu muốn bảo hộ ở nhiều nước.
Trục thứ ba và thứ tư hay bị bỏ quên. Một bằng độc quyền không khai thác được mà vẫn phải đóng phí duy trì là gánh nặng chứ không phải tài sản.
Giữ bí mật cho tới khi nộp
Bộc lộ công khai trước khi nộp đơn có thể ảnh hưởng tới tính mới. Vì vậy:
- Không đăng bài, không báo cáo hội thảo, không đăng lên mạng trước khi nộp đơn — hoặc trước khi hỏi ý kiến bộ phận sở hữu trí tuệ.
- Khi trao đổi với đối tác tiềm năng, dùng thoả thuận bảo mật.
- Ghi chép nghiên cứu có ngày tháng, lưu cẩn thận.
Quy định về các trường hợp ngoại lệ đối với bộc lộ có tồn tại nhưng phạm vi hẹp và có điều kiện — đừng trông cậy vào đó, hãy hỏi người có chuyên môn.
Chuẩn bị hồ sơ
Bản mô tả sáng chế là văn bản kỹ thuật và pháp lý, viết khác hẳn bài báo khoa học. Phần yêu cầu bảo hộ quyết định phạm vi quyền của bạn, và viết sai thì hoặc là không được cấp, hoặc là được cấp một phạm vi quá hẹp để có ích. Đây là lý do nên làm việc với người có chuyên môn về sở hữu trí tuệ ngay từ bản nháp đầu.
Bắt đầu từ đâu
Liên hệ bộ phận phụ trách sở hữu trí tuệ hoặc chuyển giao công nghệ của cơ sở bạn công tác. Họ nắm quy trình khai báo nội bộ, có thể hỗ trợ tra cứu, và biết cơ chế hỗ trợ chi phí nếu có.
Lưu ý: quy định pháp luật và chính sách nêu trong bài do cơ quan có thẩm quyền ban hành và có thay đổi theo thời gian. Bài viết chỉ mô tả cách làm thường gặp; trước khi ra quyết định có ràng buộc pháp lý hoặc tài chính, hãy đối chiếu văn bản hiện hành và hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc người có chuyên môn.
