Doanh nghiệp khởi nguồn là gì
Là doanh nghiệp được lập ra để thương mại hoá một kết quả nghiên cứu, thường có sự tham gia của chính người tạo ra kết quả đó và đôi khi có phần góp vốn của cơ sở nghiên cứu.
Những gì thay đổi so với làm nghiên cứu
| Nghiên cứu | Doanh nghiệp |
|---|---|
| Thành công = tri thức mới, được công nhận bởi đồng nghiệp | Thành công = có khách hàng trả tiền |
| Tối ưu hoá giải pháp | Đủ tốt để bán được, đúng thời điểm |
| Nhịp năm | Nhịp tháng, có khi tuần |
| Chủ yếu làm chuyên môn | Phần lớn thời gian là bán hàng, tuyển người, gọi vốn, kế toán, pháp lý |
| Sai thì công bố kết quả âm tính | Sai thì hết tiền |
Dòng thứ tư là thứ gây sốc nhất với người từ môi trường nghiên cứu: tỷ lệ thời gian dành cho chuyên môn giảm rất nhanh sau khi doanh nghiệp bắt đầu vận hành.
Ba câu hỏi tự trả lời trước
- Có ai trả tiền cho thứ này không? Không phải "có hữu ích không" mà là "có ai sẵn sàng trả bao nhiêu". Cách kiểm: đi nói chuyện với hai mươi khách hàng tiềm năng trước khi lập gì cả.
- Bạn có muốn làm việc này hằng ngày không? Không phải muốn công nghệ được dùng, mà muốn dành phần lớn thời gian cho việc vận hành.
- Bạn chịu được rủi ro tài chính tới đâu? Phần lớn doanh nghiệp mới không có lãi trong nhiều năm đầu.
Các phương án ít rủi ro hơn
Chuyển giao cho doanh nghiệp đã có
Bán hoặc cấp quyền sử dụng cho một doanh nghiệp đang hoạt động trong ngành. Bạn nhận khoản chuyển giao hoặc phần trăm doanh thu, và tiếp tục làm nghiên cứu. Ít rủi ro nhất, nhưng phần lợi ích cũng nhỏ hơn.
Lập doanh nghiệp nhưng không điều hành
Bạn giữ vai trò cố vấn kỹ thuật hoặc thành viên hội đồng, còn việc điều hành do người có kinh nghiệm kinh doanh đảm nhiệm. Đây là mô hình phổ biến và thường bền hơn.
Hợp tác nghiên cứu theo đặt hàng
Doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu, bạn thực hiện trong khuôn khổ cơ sở. Không phải lập doanh nghiệp, vẫn có nguồn lực và có tác động thực tiễn.
Nếu vẫn muốn làm
- Đọc quy chế của cơ sở về việc cán bộ tham gia lập và điều hành doanh nghiệp — nhiều nơi có quy định về việc này, gồm cả vấn đề xung đột lợi ích.
- Làm rõ quyền sở hữu trí tuệ trước, không sau. Ai sở hữu công nghệ, doanh nghiệp được sử dụng theo hình thức nào.
- Tìm người đồng sáng lập có kinh nghiệm kinh doanh. Đây là yếu tố phân biệt rõ nhất giữa các doanh nghiệp khởi nguồn sống được và không.
- Kiểm nhu cầu thị trường trước khi bỏ việc. Nhiều cơ sở cho phép giai đoạn chuyển tiếp.
- Tìm hiểu các chương trình hỗ trợ — có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khoa học công nghệ và các vườn ươm. Hãy hỏi bộ phận chuyển giao công nghệ của cơ sở và cơ quan quản lý khoa học công nghệ địa phương.
Về xung đột lợi ích
Đây là điểm phải cẩn thận: khi bạn vừa là người nghiên cứu ở cơ sở vừa có lợi ích trong doanh nghiệp sử dụng kết quả đó, mọi quyết định về nguồn lực, về hướng dẫn người học, về công bố đều có thể bị đặt câu hỏi. Cách xử lý đúng là khai báo minh bạch theo quy chế của cơ sở, không phải im lặng.
Lưu ý: quy định pháp luật và chính sách nêu trong bài do cơ quan có thẩm quyền ban hành và có thay đổi theo thời gian. Bài viết chỉ mô tả cách làm thường gặp; trước khi ra quyết định có ràng buộc pháp lý hoặc tài chính, hãy đối chiếu văn bản hiện hành và hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc người có chuyên môn.
